انواع ناتوانی های یادگیری در کودکان

در این بخش اختلال های یادگیری از جمله اختلال در خواندن، اختلال در ریاضیات و اختلال در بیان نوشتاری را که در DSM-IV مورد تاکید قرار گرفته اند، بررسی خواهیم کرد.

اختلال در ریاضیات

اختلال در ریاضیات اساسا عبارت است از ناتوانی در انجام مهارت های مربوط به حساب که با توجه به ظرفیت هوشی و سطح آموزش از کسی انتظار می رود. مهارت های مربوط به حساب از طریق آزمون های میزان شده فردی ارزیابی می شود. فقدان توانایی مورد انتظار در ریاضی با عملکرد تحصیلی یا فعالیت های روزمره تداخل می کند و مشکلات مربوط به آن فراتر از آن است که با توجه به نقص های عصبی و حسی همراه، انتظار می رود. اصطلاحات قبلی برای این اختلال عبارتند از؛ سندرم گرستمن، محاسبه پریشی، اختلال مادرزادی در حساب، ناتوانی در حساب و اختلال رشدی در حساب. اختلال در ریاضیات تا سال 1980، به عنوان یک مشکل روانپزشکی طبقه بندی شد.

به طور کلی تخریب در چهار گروه از مهارت ها در اختلال ریاصیات مشخص شده است؛

1 مهارت های زبان؛ مثل: فهمیدن و نام بردن اصطلاخات ریاضی، فهمیدن و نام بردن اعمال و مفاهیم ریاضی و تبدیل آن ها به نمادها

2 مهارت های ادراکی؛ مثل: شناخت و خواندن نمادهای عددی یا نشانه های حسابی و گروه بندی ارقام

3 مهارت های عددی؛ مثل: رفایت مراحل ریاضی، شمارش و یادگیری جدول ضرب

4 مهارت های مربوط به توجه؛ مثل: کپی کردن درست ارقام، به خاطر سپردن ارقام انتقال داده شده.

واژه دیس کلکولیا، توصیف کننده ناتوانی شدید در یادگیری و استفاده از ریاضیات است. این واژه شبیه دیس لکسیا، به عنوان اختلال در یادگیری مفاهیم ریاضی و محاسبه همراه با بدکارکردی و هم دیس لکسیا، اشاره به ناتوانی شدید با معنای ضمنی پزشکی دارند. دیس لکسیا ناتوانی شدید در خواندن با بدکارکردی عصبی است و دیس کلکولیا، ناتوانی شدید در ریاضیات با نقص در سیستم عصبی است.

نسبت ابتلا در دو جنس هنوز تحت بررسی است و برآورد شده که یک درصد از کودکان دبستانی دارای اختلال ریاضی هستند. این اختلال به ندرت تا قبل از پایان اول دبستان قابل تشخیص است زیرا در اکثر مدارس آموزش رسمی ریاضی معمولا تا پایان کلاس اول به حد کافی ارائه نمی گردد. اختلال در ریاضیات معمولا از کلاس های دوم و سوم ظاهر می شود. هرگاه اختلال در ریاضیات همراه با هوشبهر بالا در کودک وجود داشته باشد او می تواند کارکرد نزدیک یا در حد کلاس های ابتدایی داشته باشد، ولی امکان دارد اختلال در ریاضیات تا کلاس پنجم و بالاتر آشکار نگردد.

از آن جایی که هر دانش آموزی منحصر به فرد است، کودکانی که مشکلات ریاضی دارند، ویژگی هایی یک دستی نخواهند داشت ولی به هر حال در این کودکان ویژگی هایی وجود دارد که به تعدادی از آن ها اشاره خواهد شد:

 

آشفتگی در روابط فضایی

والدین این کودکان اغلب گزارش می کنند که کودکان آن ها با مکعب ها، پازل ها و ... بازی نمی کنند و از بازی با آن ها لذت نمی برند. تعدادی از مفاهیم فضایی به طور معمول در سنین قبل از مدرسه کسب می گردند اما اغلب کودکان ناتوان در یادگیری در چنین مفاهیمی مثل: بالا-پایین، زیر-رو، نزدیک-دور، جلو-عقب، آغاز-پایان و عرض و پهنا مشکل دارند. اشکال در روابط فضایی می تواند با ادراک کل سیستم عددی تداخل نماید.

 

حس ضعیف در مورد تصویر بدنی

معمولا کودکانی که از نظر احساس عددی ضعیف هستند، تصویر بدنی نادرست و غلط نیز از خود دارند. آن ها ممکن است از درک ارتباطات اساسی بین بخش های مختلف بدن خود ناتوان باشند. وقتی از آن ها خواسته می شود انسان ها را ترسیم کنند، آن ها ممکن است اعضای بدن را کاملا بی ارتباط یا نامتناسب رسم کنند. برای مثال: پاها را بر روی ناحیه سر ترسیم کنند.

 

مشکل در توانایی ادراکی- بینایی و حرکتی-بینایی

دانش آموزان ناتوان در ریاضیات ممکن است مشکلاتی را در حوزه هایی که نیازمند توانایی های بینایی-ادراکی و حرکتی-بینایی است، داشته باشند. برخی از آن ها ممکن است در شمارش اشیا در یک ردیف، از طریق اشاره به هر یک از آن ها و نام بردن مکان عددی مورد نظرشان مثل "یک، دو، سه و ..." مشکل داشته باشند. ناتوانی در درک بینایی یک شکل هندسی به عنوان یک شیء یکپارچه و کلی، یک مشکل بینایی-ادراکی است. کودکان کوچکتر در درک نمادهای عددی از طریق بینایی مشکل دارند. برخی از دانش آموزان ناتوان در ریاضی در تکالیف حرکتی-بینایی به طور ضعیف عمل کنند. معمولا آن ها در کپی کردن اشکال هندسی، اعداد یا حروف مشکل دارند.

 

ضعف در مفاهیمی چون زمان و جهت گیری

بعضی از دانش آموزان ناتوان در ریاضیات احساس ضعیفی از جهت گیری و زمان دارند. آن ها به آسانی گم می شوند و نمی توانند را خود را به خانه دوست یا از خانه به مدرسه پیدا کنند. آن ها گاهی اوقات فراموش می کنند که صبح است یا بعدازظهر و ممکن است ساعت تفریح بر این اساس که زمان مدرسه پایان پذیرفته است، به خانه بروند. آن ها در تخمین فراخنای زمان، "ساعت، دقیقه، هفته و ماه" مشکل دارند و نمی توانند برآورد کنند که یک تکلیف چقدر زمان می خواهد.

 

مشکل در حافظه

حافظه بینایی در فراگیری هندسه در دانش آموزان بزرگتر، از اهمیت ویژه ای برخوردار است، چرا که آن ها نیاز دارند اشکال هندسی و اعداد مربوط به زاویه ها را به روی اشکال به خاطر آورند. برای موفقیت در ریاضیات، یادگیری عملیات محاسبه ای از اهمیت بسزایی برخوردار است. عملیات محاسبه ای به جمع، تفریق، ضرب و تقسیم اشاره می کند. دانش آموزان ناتوان در ریاضیات در قلمرو حافظه نیز مشکل دارند.

 

اضطراب ریاضی

اضراب ریاضی یک واکنش مبتنی بر هیجان در مقابل ریاضیات است. افرادی که اضطراب ریاضی دارند هنگامی که با مسائل ریاضی مواجه می شوند یا وقتی مورد آزمون ریاضی قرار می گیرند، دچار یخ زدگی می شوند. این اضطراب ممکن است در اثر نبود عزت نفس یا به خاطر ترس از شکست های تحصیلی به وجود آید. اضطراب پیامدها و عواقبی دارد. ممکن است عملکرد مدرسه ای دانش آموز ناتوان در ریاضیات را دچار مشکل نماید و مانع از نشان دادن دانش ریاضی و انتقال آن گردد. برخی از دانش آموزان ناتوان در ریاضیات گزارش می کنند که اضطراب از همراهان همیشگی آن هاست.

 

اختلال خواندن

بیشتر دانش آموزان در یادگیری (حداقل 80 درصد از آن ها) با مشکلاتی در حوزه خواندن مواجه هستند. ناتوانی خواندن پیامدهای بسیار جدی در مورد پیشرفت تحصیلی، استخدام و موفقیت در زندگی دارد. اختلال در خواندن با نقص در توانایی برای شناخت واژه ها، خواندن کند و نادرست و فهم ضعیف در غیاب هوش پایین یا نقص حسی قابل ملاحظه ای مشخص می شود. در گذشته از انواع گوناگونی از برچسب ها برای توصیف ناتوانی های خواندن استفاده شده است از جمله خوانش پریشی، عقب ماندگی خواندن، ناتوانی خواندن و کوری واژه مربوط به رشد.

کودکان مبتلا به اختلال خواندن در هنگام خواندن مرتکب اشتباهات متعددی می شوند. این اشتباهات با حذف، افزودن یا دگرگون ساختن کلمات مشخص می شود. این کودکان در تفکیک بین حروف از نظر شکل و اندازه دچار اشکال هستند، به خصوص حرفی که فقط از نظر جهت یابی فضایی و طول خطوط با هم تفاوت دارند. سرعت خواندن آن ها کم و غالبا با حداقل فهم همراه است. اکثر کودکان مبتلا به اختلال در خواندن توانایی متناسب با سن برای رونویسی از متن چاپی را دارند اما تقریبا همه آن ها در هجی کردن ضعیف هستند. اکثر کودکان مبتلا به اختلال در خواندن آموزش های کمکی دریافت نمی کنند ممکن است از شکست مستمر و یأس ناشی از آن دچاراحساس شرم و تحقیر شوند. با گذشت زمان این احساس ها عمیق تر می گردند. کودکان بزرگتر ممکن است احساس خشم یا افسردگی پیدا کنند.

تعداد پسرهای مبتلا به ناتوانی در خواندن سه تا چهار برابر بیشتر از دخترهاست، میزان ابتلای پسرها احتمالا به این دلیل بالاتر نشان داده می شود که پسرها به دلیل مسایل رفتاری بیشتری زودتر شناخته می شوند. هر چند نشانه های اشکال در خواندن  ممکن است در کودکستان ظاهر شود ولی اختلال در خواندن به ندرت پیش از کودکستان یا شروع کلاس اول دبستان قابل تشخیص است؛ زیرا آموزش رسمی خواندن معمولا در بیشتر مدارس در این سطح شروع می شود. هرگاه اختلال در خواندن با هوشبهر بالا همراه باشد، کارکرد کودک ممکن است نزدیک یا هم سطح کلاس های اول باشد و احتمال دارد اختلال در خواندن تا رسیدن به کلاس چهارم یا بالاتر به طور کامل آشکار نشود. در صورت شناسایی و اقدام به موقع در میزان قابل ملاحظه ای از موارد، پیش آگهی خوب است. به هر حال ممکن است تا بزرگسالی هم تداوم یابد.

 

اختلال در بیان نوشتاری

معمولا مشکلات نوشتن در بین کودکان با صدمات مغزی، با آسیب های خفیف مغزی و با نارسایی های ویژه در یادگیری دیده می شود. از واژه نوشتار پریشی برای کودکان علی‌رغم هوش طبیعی بسیار بد می نویسند، استفاده می شود. این کودکان اغلب آینه نویسی یا وارونه نویسی می کنند یا بسیار بدخط می نویسند. برخی از محققان عقیده دارند که بدنویسی یا وارونه نویسی این کودکان عمدتا به دلیل عدم هماهنگی حرکتی آن هاست اما باید توجه داشت که نوشتن به عنوان یک عمل پیچیده شامل: رشد ذهنی، تبحر در مهارت های حرکتی و بینایی است.

عمل املاء نوشتن به دلیل انتزاعی بودن آن برای کودک فعالیتی دشوار است، به ویژه با توجه به خودمداری کودکان نوشتن مطالبی که دیگران بیان می کنند برای آن ها مشکل می باشد. به همین دلیل جهت زبان نوشتاری در سلسه مراتب توانایی های زبانی (گوش دادن، صحبت کردن، خواندن و نوشتن) بعد از سایر اشکال زبان یاد گرفته می شود و لذا هر گونه مشکلی در سایر زمینه ها مانند: گوش دادن، سخن گفتن و خواندن می تواند بر یادگیری زبان نوشتاری تاثیر منفی داشته باشد. با توجه به این که معمولا بیان محاوره ای کلمات و نوشتن رسمی آن ها در بسیاری از موارد با یکدیگر تطابق ندارد لذت برای افراد نوشتن املاء کار آسانی نیست. احتمالا بهره گیری از حافظه برای نوشتن یک کلمه از خواندن آن دشوارتر می باشد، زیرا در خواندن یک کلمه بازشناسی یا عمل تبدیل یکنماد یا نشانه مطرح است و متن موجود نیز این امر را تسهیل می کند، در حالی که در نوشتن املای یک کلمه، عمل تبدیل صرفا از طریق حافظه می باشد و نشانه های جانبی و زمینه ای نیز وجود ندارند.

در گذشته اصطلاحات مورد استفاده برای توصیف این اختلال عبارت بوند از اختلال هجی کردن و خوانش پریشی هجی کردن. اختلال بیان نوشتاری اولین بار به عنوان یک اختلال روانپزشکی در DSM-III-R و با نام اختلال مربوط به رشد در نگارش بیانی معرفی شد. در این کودکان معمولا جملات شفاهی یا کتبی حاوی تعداد زیادی اشتباهات دستوری و ضعف در ساختن پاراگراف هاست، آن ها معمولا فراموش می کنند که در پایان جمله نقطه بگذارند، اغلب توانایی به خاطر آوردن احسسی جنبشی کلمه ها را ندارند. رواج اختلال بیان نوشتاری معلوم نیست، ولی تخمین زده می شود که در سه تا ده درصد کودکان در سنین مدرسه وجود دارد. در موارد شدید اختلال از کلاس دوم آشکار می گردد، در مواردی که اختلال شدت کمتری دارد ممکن است تا کلاس پنجم یا بعد از آن نیز شناخته نشوند.

 

مطالب عمومی

  • آخرین ویرایش .
برگرفته از: اختلالهای یادگیری (از نظریه تا عمل)
صاحب اثر: دکتر حسن احدی / دکتر علیرضا کاکاوند
موقعیت مطلب: فصل اول
صفحات: خلاصه ای از صفحه 14 تا صفحه 23
لینک منبع: https://www.koodaklearn.ir/publication/20

نظرات (0)

هنوز نظری برای این مطلب ثبت نشده. شما اولین نفر باشید.

نظر خود را اضافه کنید.

  1. میتوانید به عنوان مهمان نظرتان را در مورد این مطلب ثبت کنید و یا وارد سایت شوید . عضویت یا ورود به حساب کاربری.
پیوست ها (0 / 3)
مکان خود را به اشتراک بگذارید

 


کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ و متعلق به سایت کودک لرن می باشد.لذا کپی برداری از منابع غیر مجاز و پیگرد قانونی دارد.