چالش ها و ترس های ارزیابی تحصیلی

ترس از قضاوت و ارزشیابی منفی دیگران، شالوده و مبنای مشترک در ترس های مربوط به امتحان و موفقیت در آن است. این موضوع اغلب با ترس های اجتماعی مرتبط می باشد. ترس از قضاوت و ارزیابی منتقدانه دیگران، ویژگی اصلی ترس های اجتماعی است. ترس از ارزیابی و قضاوت، بیانگر ترس از طرد شدن و ترس از صدمه شدید به عزت نفس فرد می باشد. ما با تایید همنوعان خود زندگی می کنیم. احساس از دست رفتن این تایید و تصدیق خودانگاره (تصویری که از خود داریم) ما را بعنوان یک انسان ارزشمند به مخاطره می اندازد.

موقعیت های زیر به بروز ترس از ارزشیابی در دانش آموزان منجر می شود:

  • امتحانات: امتحان شفاهی یا کتبی، امتحان دیپلم، کنکور، تست های روانشناسی (طرز فکر) که برگزار می شود.
  • فعالیت ها و مسابقات ورزشی: برنامه و مراسم ورزشی، انجام تمرینات در ساعات درس و ورزش
  • سخنرانی ها و نمایش ها: سخنرانی، دکلمه نزد عموم، پیش درآمد موسیقی یا آواز خواندن، اجرای تئاتر.

 

دو گونه از ترس های مربوط به امتحان را می توان از هم متمایز کرد؛

1. ترس در زمان آمادگی برای امتحان

ترس از یادگیریر مطلوب دروس جلوگیری می کند و به مراحل یادگیری خدشه وارد می سازد. تخیلات منفی اغلب ترس را دچار نوسان می کنند و باعث افزایش آن می شوند؛ برای مثال: معمولا دانش آموز پیش خودش تجسم می کند که هنگام امتحان شفاهی چگونه همه چیز از ذهنش پاک و صورتش کاملا سرخ شده است، دست هایش می لرزند و زانوهایش سست می شود، زبانش به لکنت می افتد، همکلاسی هایش به او می خندند، معلم با نگاه ملامت بار او را می نگرد و او را با یک نمره بد سرجایش می فرستد و بالاخره والدینش را مجسم می کند که از شکست مجدد او کاملا مایوس و دلسرد شده اند. اینگونه تصورات آنقدر او را درگیر خود می سازذ که او دیگر نمی تواند روی یادگیری درسهایش تمرکز داشته باشد. او با گوش دادن به موسیقی، خوردن و نوشیدن مداوم و یا سرگرمی با چیزهای دیگر فکر خود را از این ترس منحرف می کند و شاید به این مسئله بیندیشد که توسط کدام بیماری می تواند از امتحان دادن بگریزد.

2. ترس در هنگام امتحان

 این ترس قدرت بازگویی و بیان مجدد مطالب آموخته شده را کاهش می دهد و از طریق بروز علائم شدید جسمانی و توجه مداوم به آن ها و همچنین از طریق ارزیابی منفی از رفتار فرد، در موقع امتحان ایجاد می شود و بسته به مورد تشدید می گردد. دانش آموز هریک از علائم جسمانی را که قبلا از آن ها وحشت داشته است دقیقا تجربه و مشاهده می کند و بدین وسیله ترس های مربوط به شکست و عدم کارآیی خود را تصدیق می کند، طوری که مطمئن می شود فردی شکست خورده است و از عهده کاری برنمی آید.

 

بروز واکنش های جسمی مربوط به ترس در موقعیت های امتحان و بازدهی، کاملا طبیعی است. تلاش برای پنهان ساختن و سرکوب ترس و فشارهای روانی، می تواند موجب ایجاد برداشت های تصنعی و غیرطبیعی گردد. اکثر اوقات، ترس و اضطراب درونی در زمان عملکرد فرد مبتلا، برای افراد دیگر یا به وضوح قابل تشخیص نیست و یا به اندازه ای که او تصور می کند منفی ارزیابی نمی شود، به طوری که اصلا ضرورتی برای اعمال کنش های سرکوبگرانه از سوی فرد باقی نمی گذارند. این مسئله می تواند به وسیله نمایش یک نوار ضبط شده از رفتار فرد به راحتی مورد بررسی و آزمایش قرار گیرد. در صورتی که فشار روانی درونی بسیار شدید باشد. این فشارها را می توان از طریق تحریک به سرعت کاهش داد. برای مثال: سرخوردن روی صندلی، تکان دادن بدن در حالت نشسته، ایستادن برای مدتی کوتاه، چند قدم بالا و پایین رفتن، تکان دادن دست ها بر اساس ریتم و آهنگ صحبت.

ترس و عملکرد

رابطه میان ترس و عملکرد نسبت معکوس دارد. ترس کم، ما را بی ملاحظه و بی انگیزه و ترس زیاد، روح و روانمان را به شدت درگیر می کند. داشتن میزان متوسطی از هیجان و ترس، بازده و کارآیی خوبی را برای فرد تضمین می کند. تحقیقات زیادی درخصوص تاثیر ترس بر روی کنش انسان انجام شده است. همواره این نکته مورد تایید واقع می شود که ترس در موقعیت های امتحان و باردهی، می تواند تاثیراتی در کاهش کارآیی و یا حمایت از آن داشته باشد، به تعبیر دیگر، گاهی تاثیر منفی دارد و گاهی هم تاثیر مثبت. این نحوه تاثیرگذاری ترس، به حالت روحی و ذهنی یا به عبارت دقیق تر، به انتظارات فرد از شرایط امتحان بستگی دارد.

دانش آموزان و دانشجویانی که انتظارت منفی و بدبینانه ای دارند ذهن خویش را دائما با شکست احتمالی، پیامدهای حاصل از شکست، تردید نسبت به خویش و ارزیابی منفی دیگران مشغول می سازند. آن ها نسبت به رفتار و عملکرد خویش در شرایط امتحان، ارزیابی منفی دارند و خود را با خودخوری همیشگی تحقیر می کنند؛ برای مثال: من برای فهمیدن این مطلب خیلی احمقم، هیچ کاری از من برنمی آید... . آن ها دائما متوجه علائم جسمانی ظاهر شده از ترس هستند و این مسئله را تاییدی بر ناتوانی های خود می دانند. علائم جسمانی مانند: افزایش ضربان قلب، تنگی نفس، تهوع، فشار و انقباض عضلات و ارزش از طریق تمرکز مداوم فرد بر آن ها باقی مانده و باعث تشدید ترس می گردند. این مسئله منجر به بروز علائم مشابه هراس می شود که نه تنها موجب بالا رفتن فعالیت بدن خواهد شد بلکه روح و روان فرد را هم سردرگم و به طور منفی درگیر می کند. توجه (همراه با ترس) به علائم جسمانی ظاهر شده، تمرکز بر امتحان را کاهش می دهد. گفتگوی درونیو منفی با خود، توجه مدام به بدن خویش و درگیر شدن با عواقب شکست هایی که فرد آن ها را پیش بینی کرده است، باعث می شود که توجه و دقتاو هنگام امتحان از هم گسیخته شود.

عقیم شدن فکر که بدلیل ترس اتفاق می افتد مانع از فعلیت یافتن مواد آموخته شده ذهن می گردد و براساس داده های منفی موجود در خصوص کارآیی، اغلب این احساس را در خود به وجود می آورد که برای امتحان آمادگی ندارد. ترس شدید از امتحان می تواند باعث نابودی بخشی از دانسته های فرد شود. احساس "خالی بودن مغز" با ترشح هورمون های استرس زا یعنی کورتیزون و کورتیزول مرتبط است، هورمون های ناشی از ترس که باعث می شود حافظه درازمدت فرد کند شود. پس از گذشت چند ساعت میزان هورمون استرس‌زا به حد استاندارد آن در بدن می رسد و در آن حد ثابت می ماند و این زمانی است که حافظه دوباره به طور کامل به کار می افتد.

دانش آموزان و دانشجویانی که انتظارت و تفکرات مثبت دارند حالات ترس ظاهر شده را بعنوان فاکتوری برای افزایش کارآیی می دانند. داشتن احساس صلاحیت و انتظار کارآیی مثبت، مانع از آن می شود که کارآیی و مهارت فرد به دلیل ترس دچار نقصان شود. ترس در این گروه از افراد باعث سکون و توقف نمی شود بلکه در آنان از آمادگی برای امتحان و تلاش برای یادگیری حمایت می کند. دانش آموزان موفق ترشح آدرنالین را بعنوان عاملی برای بالا بردن کارآیی خویش می بینند. در این حالت ترس ایجاد شده نقش فعال کننده پیدا می کند؛ دقت و توجه فرد را افزایش و تعداد خطاهایش را کاهش می دهد، میزان بازدهی فرد را بالا می برد، باعث تشدید تلاش برای موفقیت می شود و بر تحمل و استقامت فرد برای رویارویی با وظایف دشوار می افزاید.

 

راهکارها؛ ترس از امتحان هراس ندارد

مربیان و والدین می توانند به دانش آموزان برای تسلط بر ترس از امتحان کمک کنند:

_ از حس عزت نفس دانشآموز حمایت کنید، حسی که دائما بر بازده تحصیلی او متکی نباشد، به گونه ای که حتی در موارد نتایج بد هم باقی بماند.

_ این حس را به او منتقل کنید که او را مستقل و جدای از نتایج امتحانی اش دوست دارید، اگرچه انتظار نمره های خوب و مثبت نیز از او دارید.

_ بهتر است دانش آموز کمی پیش از شروع امتحان مطالعه نکند، چون این کار فقط ترس و هیجان او را تشدید می نماید و با افزایش ترشح هورمون های مربوط به استرس، انتقال دانسته های فرد را از حافظه بلندمدت دچار مشکل می کند.

_ نباید از فرد درخواست کارآیی بی عیب و نقص داشت چون این کار در زمان امتحان فقط فشار روانی را افزایش می دهد. بهتر آن است که نه واکنش های جسمانی مربوط به ترس سرکوب شدند و نه برای کسب نمرات خوب (بعنوان عامل ایجاد تعادل برای عملکرد بدی که فرد تا کنون داشته است) تلاش شود.

_ این موضوع را روشن کنید که علائم مربوط به ترس را که در زمان امتحان و یا زمان آمادگی برای امتحان ایجاد می شوند باید پذیرفت و نباید آن ها ا سرکوب کرد. کسی که اصراری بر مبارزه علیه این علائم نداشته باشد با دقت بیشتری می تواند روی مطالب درسی تمرکز کند. تمرکز یعنی؛ تمام حواس خودت را کاملا روی یک چیز بگذاری و به تدریج تمامی چیزهای غیر از آن را از نظرت دور کنی.

_ فرد مبتلا باید از طریق "گفتگوی درونی" بتواند دقت و توجه خود را بر روی تکالیفش افزایش دهد. او باید در درونش با خود به گفتگو بنشیند و پیشاپیش با خود بگوید که الان چه می کند و به عنوان قدم بعدی جه باید انجام دهد.

_ در صورتی که علائم جسمانی ترس به طور غیرقابل تحمیلی شدت گرفت، بهتر است تمرینات تمدد اعصاب به کار گرفته شوند. راحت ترین و موثرترین تمرینات تمدد اعصاب، روش های تنفسی هستند. دانش آموزان باید روی تنفس خود که موقع ترس مرتبا تغییر می کند، تمرکز نمایند. او باید توجه اش را به یک بازدم طولانی معطوف کند، چیزی که سریعا باعث آرامش و تمدد اعصاب می شود. اگر مدت زمان بازدم فرد 2تا3 برابر طولانی تر از زمان دم او باشد، این حالت برایش آرامش می آورد.

_ پشت سر نهادن و غلبه نمودن بر امتحانات شفاهی و کتبی را در قالب تمرینات ذهنی، با فرزندتان تمرین کنید. او باید پیش چشمانش همه چیز را مانند، یک فیلم با حرکت آهسته به تصویر بکشد، همچنین واکنش های احتمالی به ترس و سرانجام نتیجه خیلی خوب امتحان را نیز تصور کند.

_ تا آن جا که ممکن است دانش آموز باید سر کلاس درس داوطلبانه سخن بگوید و همچنین برای صحبت کردن در ملاعام تمرین کند و بدین وسیله مورد توجه دیگران قرار گیرد. سخن گفتن او باید بلند و به طور واضح باشد. او با این روش بر روی توانایی هایش تکیه می کند و از شر این گونه فشارها راحت می شود که "فقط مجاز است چیزی را به زبان آورد که 100% درست است". مهم آن است که او باید کاملا بلند و واضح صحبت کند.

_ دانش آموز در امتحان کتبی هم ابتدا باید فورا چیزی را در دفترش بنویسد و یا ترسیم کند تا این حس در او ایجاد شود که کاری کرده است.

_ با یکدیگر به این مسئله بیندیشید که ترس از شکست در یک درس را چگونه می توان بدون در نظر گرفتن نمره، به علاقه شدید برای همان درس تبدیل کرد. انگیزه آموختن و دانستن چیزی سبب حمایت از یادگیری در زمان های دشوارمی شود، در حالی که ترس دائمی از شکست فقط باعث افزایش بی توجهی و بی علاقگی می شود.

_ معمولا ترس از امتحان باعث بی اشتهایی می شود. پس باید به این نکته توجه کنید که صبح ها حداقل خوراکی اندکی را همراه خود ببرد و به این وسیله مغز و جسم خود را تقویت نماید. در هر شرایط استرس و فشار روانی، افت قند خون به وسیله علائم مربوط به خود (مانند: لرزش درونی) می تواند آمادگی موجود در فرد را برای ابتلاء به ترس شدت بخشد.

 

مطالب عمومی

  • آخرین ویرایش .
برگرفته از: کلیدهای برخورد با ترس در نوجوانان
صاحب اثر: دکتر هانس مورشیتسکی
موقعیت مطلب: فصل دوازدهم
صفحات: خلاصه ای از صفحات 147 تا 158
لینک منبع: https://www.koodaklearn.ir/publication/16

نظرات (0)

هنوز نظری برای این مطلب ثبت نشده. شما اولین نفر باشید.

نظر خود را اضافه کنید.

  1. میتوانید به عنوان مهمان نظرتان را در مورد این مطلب ثبت کنید و یا وارد سایت شوید . عضویت یا ورود به حساب کاربری.
پیوست ها (0 / 3)
مکان خود را به اشتراک بگذارید

 


کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ و متعلق به سایت کودک لرن می باشد.لذا کپی برداری از منابع غیر مجاز و پیگرد قانونی دارد.