روش های ارزیابی و تشخیص اختلال کمبود توجه

ارزیابی کامل چند زمینه ای برای تشخیص دقیق اختلال کمبود توجه ضروری است. ارزیابی های پزشکی، روانشناختی، آموزشی و سابقه اجتماعی باید انجام شود.

 

شیوه های چند زمینه ای تشخیص اختلال کمبود توجه

اختلال کمبود توجه، یک اختلال پیچیده است. به منظور تضمین تشخیص مناسب، اطلاعات باید از مجموعه ای از منابع گردآوری شوند. ارزیابی باید توسط گروهی از متخصصان انجام شود که تیم چند زمینه ای نام دارد. این تیم از پزشک متخصص اعصاب، روانشناس، متخصص آموزش و مددکار اجتماعی تشکیل می شود. آن ها برای تشخیص به همکاری می پردازند و نتیجه کار، تصویر کامل به شما ارائه می دهد. بدون شیوه چند زمینه ای ممکن است یک بخش مهم از دست برود و بدون آن، تشخیص اشتباه خواهد بود.

متخصص اعصاب: ترجیحا متخصص رشد یا متخصص اعصاب کودکان است که کارکرد سیستم عصبی مرکزی را ارزیابی می کند. این بررسی جامع نیست. بسته به سرشت و ماهیت مشکل، شاید چند آزمایش مطلوب باشد. روانشناس؛ کارکرد هوشی و اجتماعی-عاطفی کودک را مورد ارزیابی قرار می دهد. روانشناس در جستجوی تشخیص مواردی نظیر ناتوانی در یادگیری، اختلالات عاطفی یا دیگر اختلالات رونکاوی و روانشناختی است که شاید با اختلال کمبود توجه همراه یا آن که خود مشکل اصلی باشند. متخصص آموزش؛ که در دوره های ارزیابی روانشناختی-آموزشی تعلیم دیده است، سلسله آزمون هایی را انجام می دهد تا وجود ناتوانی در یادگیری یا دیگر اختلالات آموزشی را بررسی کند. دانش آموز در فرآیند روانشناختی پایه (توجه، حافظه، ادراک) و مهارت های موضوعی پایه (خواندن، ریاصیات و ...) مورد ارزیابی قرار می گیرد تا توانایی ها ضعف های او تعیین شود. مددکار اجتماعی؛ با خانواده دیدار می کند تا اطلاعاتی درباره سابقه اجتماعی کودک شامل: تولد، رویدادهای مهم مربوط به رشد، پویاشناسی خانواده، اطلاعات پزشکی و مکان مدرسه را به دست آورد، همچنین رفتار کودک در خانه و مدرسه را نیز مورد بررسی قرار می دهد.

 

ارزیابی پزشکی

ارزیابی پزشکی شامل سه بخش عمده می شود: 1. مصاحبه پزشکی، 2. معاینه بدنی و 3. آزمایش های مربوط به آزمایشگاه. مصاحبه پزشکی این امکان را به پزشک می دهد که ببیند آیا اختلالات پزشکی که شبیه اختلال کمبود توجه هستند، یافت می شوند یا نه. شاید این اختلالات با اقداماتی قابل درمان باشند که برای اختلال کمبود توجه استفاده نمی شوند. همچنین در صورت نیاز به تجویز دارو، تشخیص واکنش کودک تحت درمان، نسبت به داروی خاص مهم می باشد. بهترین مکان برای ارزیابی پزشکی، کلینیک های پزشکی دانشگاهی یا یک بیمارستان دانشگاهی می باشد. بسیاری از بیمارستان ها، کلینیک هاایی دارند که ارزیابی کامل را فراهم می کند. ارزیابی پزشکی از قسمت های ضروری ارزیابی چند زمینه ای است، چرا که می تواند وجود دیگر اختلالات پزشکی را نفی کند. همچنین اطلاعات ارزشمندی برای دیگر اعضای تیم درباره مناسب بودن تجویز دارو فراهم می آورد.

 

ارزیابی شناختی

ارزیابی شناختی باید توسط شخصی با مدرک دکترا روانشناسی دارای پروانه و یا شخصی که روانشناس بالینی یا روانشناس آموزشی است، انجام شود. روانشناس، نخست یک آزمون هوش فردی انجام می دهد. که اغلب با عنوان IQ از آن یاد می شود. آزمون های هوش با آزمون های گروهی و استاندارد تفاوت بسیار دارد. در آزمون های گروهی، معمولا از کودکان خواسته می شود پاسخ سوالات را روی یک برگه پاسخنامه بنویسند، اما آزمون فردی درباره یک کودک به تنهایی انجام می شود و بیشتر سوالات نیازمند پاسخ های شفاهی هستند یا آن که کودک به عنوان پاسخ، کاری را انجام می دهد. خواندن یا نوشتن در این آزمون بسیار اندک است یا اصلا وجود ندارد. تعدادی از آزمون های هوش در دسترس روانشناس قرار دارد و یک روانشناس خوب، مناسب ترین آزمون ها را براساس نیازهای دانش آموز، انتخاب می کند. برای مثال: اگر کودکی دچار مشکلات گفتاری و زبانی است، آزمونی انتخاب می شود که نیازمند سخن گفتن نیست، اگر زبان رایج در مدرسه زبان مادری کودک نیست، باید آزمون دیگری را در نظر گرفت.

عموما رایج ترین آزمون های هوش فردی، سنجش هوش استنفورد-بینه و سنجش های وکسلر هستند. سنجش هوش استنفورد-بینه که کاربرد آن از سن دو سالگی تا بزرگسالی را در برمی گیرد، سن عقلی را ارائه می دهد که می تواند به یک امتیاز برآیند هوشی (IQ) تبدیل شود. با این که این نوع سنجش، بخش هایی را ارئه می دهد که میازمند عملکردهای کلامی و غیرکلامی است اما بخش های کلامی آن بیشتر است. به همین خاطر گرایش به استفاده از سنجش های وکسلر بیشتر است.

 

ارزیابی آموزشی

یک ارزیابی کامل آموزشی که گاهی به عنوان ارزیابی آموزشی-روانی به آن اشاره می شود، توانایی ها و ضعف های آموزشی کودک و نیز توصیه هایی برای مداخله درمانی-آموزشی به شما ارائه می دهد. برای ارزیابی آموزشی معمولا گواهی یا پروانه ای وجود ندارد. بنابراین، لازم نیست که والدین از خصوصیات فرد متخصص آموزش آگاه باشند. او دست کم باید آموزگاری متخصص با مدرک کارشناسی در آموزش خاص از یک دانشگاه معتبر باشد (در برخی موارد، روانشناسان مدرسه این آزمون ها را انجام می دهند.) متخصص آموزش باید از تجربه برگزاری مجموعه ای از آزمون های آموزشی روانشناسی برخوردار باشد. او باید با کودکان دچار اختلال کمبود توجه آشنایی داشته باشد و در ارزیابی دانش آموزان هنگامی که احتمال اختلال کمبود توجه وجود دارد، تجربه داشته باشد. او باید علاقه مند به فعالیت به عنوان عضوی از تیم باشد و با دیگر اعضای تیم، پیش از ارزیابی در طول ارزیابی و پس از آن مشورت کند. اگر مایل به این کار نبود، متخصص آموزش دیگری بیابید.

ارزیاب آموزشی باید اطلاعاتی از انواع منابع به دست آورد تا مناسب ترین روش را در ارزیابی پیشرفت آموزشی دانش آموز به کار گیرد. دانش آموزانی که دچار اختلال کمبود توجه هستند، در آزمون های استاندارد به خوبی عمل نمی کنند. آن ها غالبا در آزمون های فردی بهتر عمل می کنند، زیرا فرد آزمونگر به آن ها کمک می کند که روی آزمون تمرکز داشته باشند. زمانبندی شدن این آزمون ها، شاید تنش و اضطراب ایجاد کند که خود موجب ارتکاب خطا می شود. بنابراین، این آزمون ها شاید واقعا نشانگر آن چه کودک می داند، نباشد. فراتر از آزمون های آموزشی-روانی، اطلاعات والدین درباره عملکرد فرزندشان در مدرسه، گزارش آموزگاران، علاقه یا عدم علاقه او به مدرسه، مدت انجام تکالیف، میزان و شدت حواس پرتی و دیگر توصیفات از رفتارهای کودک کمک می کند تا ماهیت مشکل معلوم شود. به علاوه، اختلال کمبود توجه، یک اختلال پیچیده است. هر چه اطلاعات بیشتری از منابع مختلف به دست آورید می توانید بررسی کامل تری از قسمت های بحرانی داشته باشید.

 

سابقه اجتماعی

هدف از سابقه اجتماعی، بررسی موقعیت خانه و خانواده به منظور کسب اطلاعاتی است که در تشخیص اختلال کمبود توجه مفید است. بررسی سابقه اجتماعی باید توسط مددکار اجتماعی با مدرک کارشناسی مددکاری از یک دانشگاه معتبر انجام شود. مددکار اجتماعی باید دارای مجوز و گواهی باشد. مددکار اجتماعی همانند همه اعضای تیم چندزمینه ای باید درباره کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه و خانواده آن ها تجربه داشته باشد. کودک یا نوجوانی که دچار اختلال کمبود توجه است، رفتارهایی نشانگر اختلال کمبود توجه در مدرسه و نیز در خانه از خود نشان می دهد. صرف برخورد با این اختلال در محیط مدرسه شاید به تشخیص غلط منجر شود. کودک باید در خانه به عنوان عضوی از خانواده عمل کند. هیچ شکی نیست که گاهی همه اعضای خانواده تحت تاثیر کودک مبتلا به کمبود توجه قرار می گیرند. نادیده گرفتن خانواده، نوعی بی توجهی و بی فکری است. اطلاعات در مورد اعضای خانواده و چگونگی عملکرد آن ها ممکن است به مداخلات درمانی موثری منتهی شود. یک سابقه اجتماعی مفید باید جامع باشد. یک ارزیابی سریع نمی تواند اطلاعات کافی برای تصمیمی آگاهانه در اختیار اعضای تیم قرار دهد.

 

ارزیابی یافته ها و نتیجه گیری

ارزیابی یافته ها، یک فرآیند تیمی است و همه اطلاعات جمع آوری شده در تشخیص اختلال کمبود توجه حائز اهمیت می باشد. حذف هر جزء تشکیل دهنده می تواند به تشخیص نادرست و درمان نامناسب منجر شود. یک تشخیص تحلیلی همه علل ممکن برای اختلال کمبود توجه را مورد تحقیق و بررسی قرار می دهد. کودکانی هستند که بیش فعال، تکانشی و حواس پرت می باشند، اما دارای معیارهای اختلال کمبود توجه نیستند. برخی از این کودکان شاید مضطرب باشند یا به سایر مشکلات عاطفی دچار باشند. در مورد عده ای دیگر ممکن است که ناتوانی در یادگیری تشخیص داده نشده باشد.

شیوه چند زمینه ای شاید همیشه امکان پذیر نباشد. در این صورت، والدین باید پیش از هرگونه ارزیابی دریابند که:

1. آیا همه متخصصان (پزشک، روانشناس، متخصص آموزش و مددکار) مشتاق اند که قبل از فرآیند ارزیابی و در طول آن با یکدیگر مشورت کنند؟

2. تشخیص اختلال کمبود توجه یا عدم آن یک تصمیم گروهی خواهد بود.

3. طرح درمان توسط همه متخصصان و از طریق برقراری ارتباط مداوم، برنامه ریزی و نظارت می شود.

تشخیص دهندگان خبره می کوشند که سایرمشکلات موجود را کنار بزنند و بسامد و مدت اختلال در توجه را مورد بررسی قرار دهند. نتیجه گیری باید براساس همه واقعیات باشد. بارها فرآیند منتفی دانستن سایر اختلالات/ناتوانی ها منجر به تشخیص می شود. بسیاری از رفتارهایی که به عنوان کمبود توجه توصیف می شوند ممکن است از طرفی به درمان نامناسب برای دانش آموزان منتهی شود و از طرف دیگر، به کاهش خدمات برای آن دسته از دانش آموزانی که حقیقتا دچار اختلال کمبود توجه هستند. این که هر کودکی را که شاید کمی حواس پرت باشد یا نمی تواند مدتی طولانی در جای خود بنشیند مبتلا به اختلال توجه می نامند، از جدیت این اختلال می کاهد. اختلال کمبود توجه، یک طبقه تشخیصی خاص است که باید به دانش آموزان منحصر شود که طبق معیارهای راهنمای آماری و تشخیصی اختلالات ذهنی انجمن روانشناسان امریکا دچار این اختلال هستند و تحت ارزیابی کامل چند زمینه ای قرار گرفته اند. این تشخیص باید براساس معیارها، نتایج ارزیابی گزارش بالینی اعضای تیم ارزیابی باشد.

مطالب عمومی

  • آخرین ویرایش .
برگرفته از: کتاب کلیدهای پرورش کودکان مبتلا به کمبود توجه
صاحب اثر: باری‌ای.مک‌نامارا / فرانسین‌جی.مک‌نامارا
موقعیت مطلب: بخش دوم
صفحات: خلاصه ای از صفحه 26 تا صفحه 56
لینک منبع: https://www.koodaklearn.ir/publication/18

نظرات (0)

هنوز نظری برای این مطلب ثبت نشده. شما اولین نفر باشید.

نظر خود را اضافه کنید.

  1. میتوانید به عنوان مهمان نظرتان را در مورد این مطلب ثبت کنید و یا وارد سایت شوید . عضویت یا ورود به حساب کاربری.
پیوست ها (0 / 3)
مکان خود را به اشتراک بگذارید

 


کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ و متعلق به سایت کودک لرن می باشد.لذا کپی برداری از منابع غیر مجاز و پیگرد قانونی دارد.