نوجوانی و پرورش توانایی تفکر انتزاعی، منظم و علمی

نوجوانی و پرورش توانایی تفکر انتزاعی، منظم و علمی

به عقیده پیاژه، مرحله عملیات صوری در حدود 11سالگی آغاز می شود. نوجوانان دراین مرحله توانایی تفکر انتزاعی، منظم و علمی را پرورش می دهند. در حالی که کودکان در این مرحله عملیات عینی می توانند "طبق واقعیت عمل کنند"، نوجوانان در مرحله عملیات صوری قادرند "طبق عملیات عمل کنند". به عبارت دیگر آنها به عنوان موضوعات تفکر، دیگر به اشیاء و رویدادهای عینی نیاز ندارند، به جای آن آنها می توانند از طریق تامل درونی به قواعد منطقی تازه و کلی تری دست یابند.

 

ویژگی های اصلی مرحله عملیات صوری:

استدلال فرضی_قیاسی

پیاژه معتقد بود که نوجوانان دردوره نوجوانی ابتدا می توانند استدلال فرضی_قیاسی کنند. وقتی آنها با مسئله ای رو به رو می شوند، با فرضیه یا پیش بینی درباره متغییرهایی شروع می کنند که ممکن است بر نتیجه تاثیر بگذارند. بعدا از این فرضیه، استنباط های منطقی و آزمون پذیر را استنتاج می کنند. به این صورت که به طور منظم متغییرها را جدا و ترکیب می کنند تا ببینند کدام استنباط ها در دنیای علمی تایید می شود. توجه کنید که چگونه این نوع حل مسئله با احتمال شروع می شود و به واقعیت می رسد. در مقابل کودکانی که در عملیات عینی هستند با واقعیت شروع می کنند با واضح ترین پیش بینی ها درباره یک موقعیت. در صورتی که این پیش بینی ها تایید نشوند معمولا نمی توانند به گزینه های دیگر فکر کرده و قادر نیستند مسئله را حل کنند.

عملکرد نوجوانان در مسئله پاندول معروف پیاژه، این روش را نشان می دهد. فرض کنید به تعدادی کودک دبستانی و نوجوان ریسمان هایی را به اندازه های مختلف، اشیایی با وزن های متفاوت که به این ریسمان ها متصل شده اند و میله ای که این ریسمان ها از آن آویزان شوند بدهیم و بعدا از آنها بپرسیم چه چیزی بر سرعت نوسان پاندول در قوس آن تاثیر می گذارد.

نوجوانان عملیات صوری، چهار متغیر تاثیرگذار را فرض می کنند؛ 1) طول ریسمان، 2) وزن شئ که از آن آویزان شده است، 3) ارتفاع آن شئ قبل از اینکه رها شود و 4) مقدار نیرویی که به این شئ وارد می شودو بعدا آنها هر یک از این متغییرها را مجزا کرده و آزمایش می کنند و در صورت لزوم، آنها را باهم امتحان می کنند و سرانجام می فهمند که فقط طول ریسمان اهمیت دارد.

در مقابل کودکان عملیات عینی نمی توانند تاثیرات هر متغیر را مجزا کنند. امکان دارد که آنها تاثیر طول ریسمان را بدون ثابت نگه داشتن وزن با مقایسه کردن پاندول کوتاه و سبک با پاندول بلند و سنگین آزمایش کنند. آنها معمولا نمی توانند به متغیرهایی که توسط مواد عینی تکلیف ارایه نشده اند توجه کنند (مثل ارتفاع پاندول و نیرویی که برای رهاکردن آن وارد می شود.

 

تفکرگزاره ای

دومین ویژگی مهم مرحله عملیات صوری پیاژه تفکر گزاره ای است؛ توانایی نوجوانان در ارزیابی کودکان منطق گزاره ها (اظهارات کلامی) بدون ارجاع به شرایط دنیای عملی. در مقابل، کودکان فقط می توانند منطق اظهارات را با در نظر گرفتن آنها در برابر شواهد عینی در دنیای عملی ارزیابی کنند.

پژوهشگری در یک تحقیق مربوط به استدلال گزاره ای، یک کپه ژتون پوکر را به کودکان و نوجوانان نشان داد و از آنها پرسید آیا این ژتونها درست، غلط یا نامطمئن هستند. این پژوهشگر در یک موقعیت ژتونی را در دست خود پنهان کرد و گزاره های زیر را بیان نمود؛ "ژتونی که در دست من است یا سبز است یا سبز نیست" ... "ژتونی که در دست من است سبز است و سبز نیست"

این پژوهشگر در موقعیت دیگری ژتون قرمز یا سبزی را جلوی دید قرار داد و همان اظهارات را بیان نمود. کودکان دبستانی روی ویژگی های عینی ژتون های پوکر تمرکز کردند. هنگامی که ژتون از دید پنهان بود، آن ها پاسخ دادن که درباره هر دو اظهار نامطمئن هستند. وقتی که این ژتون قابل روئت بود، چناچه سبز بود، هر دو اظهار درست و در صورتی که قرمز بود، هر دو اظهار را غلط قضاوت کردند. در مقابل؛ نوجوانان منطق این اظهارات را تحلیل کردند آن ها می فهمیدند که صرف نظر از رنگ ژتون پوکر، اظهار "یا" همیشه درست و اظهار "و" همیشه غلط است.

با اینکه پیاژه باور نداشت که زبان نقش مهمی در رشد شناختی کودکان دارد ولی اهمیت آن را در نوجوانی قبول داشت. عملیات صوری به سیستم های مبتنی بر زبان و نمادهای دیگری نیاز دارد که به چیزهای واقعی، مانند نمادهایی که در ریاضیات عالی وجود دارند، وابسته نیستند. دانش آموزان دوره متوسطه از این سیستم ها در جبر و هندسه استفاه می کنند. تفکر عملیات صوری، استدلال کلامی درباره مفاهیم انتزاعی را نیز در بر دارد.

 

سوال؛ آیا تمام افراد به مرحله عملیات صوری می رسند؟

یک یا دو تکلیف عملیات صوری را که شرح دادیم به دوستان خود بدهید، آنها چگونه این تکالیف را انجام می دهند حتی بزرگسالان تحصیل کرده در این گونه استدلال مشکل دارند. بسیاری از آنها نمی توانند تکالیف فرضی_قیاسی را حل کنند و در مورد گزاره هایی که با واقعیت های دنیای عملی مغایر هستند مشکل  دارند. چرا بزرگسالان زیادی کاملا عملیات صوری نیستند یک دلیل آن این است که افراد به احتمال زیاد در موقعیت هایی که تجربه زیادی داشته اند به صورت انتزاعی و منظم فکر می کنند. شواهدی که نشان می دهند گرفتن درس های دانشگاهی به بهبود استدلال صوری مرتبط با محتوای درس منجر می شوند از این نتیجه گیری حمایت می کنند. برای مثال؛ درسهای ریاضی و علوم به پیشرفت تفکر گزاره ای کمک می کنند در حالی که درس های علوم اجتماعی، استدلال آماری را تقویت می کنند. به طوری که این یافته ها نشان می دهند عملیات صوری مانند؛ استدلال عینی، اغلب ویژه موقعیت و تکلیف است .

مطالب عمومی

  • آخرین ویرایش .
برگرفته از: کتاب روانشناسی رشد جلد دو (ازنوجوانی تا پایان زندگی)
صاحب اثر: لورا برک
موقعیت مطلب: فصل یازدهم
صفحات: از صفحه 37 تا صفحه 40
لینک منبع: http://www.koodaklearn.ir/publication/12

نظرات (0)

هنوز نظری برای این مطلب ثبت نشده. شما اولین نفر باشید.

نظر خود را اضافه کنید.

  1. میتوانید به عنوان مهمان نظرتان را در مورد این مطلب ثبت کنید و یا وارد سایت شوید . عضویت یا ورود به حساب کاربری.
پیوست ها (0 / 3)
مکان خود را به اشتراک بگذارید

 


کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ و متعلق به سایت کودک لرن می باشد.لذا کپی برداری از منابع غیر مجاز و پیگرد قانونی دارد.